Brieven aan een jonge schilder

Tussen 1920 en 1926, tegen het einde van zijn leven, schreef Rainer Maria Rilke acht brieven aan de jonge Balthus, die later een van de meest toonaangevende kunstenaars van zijn generatie zou worden. De brieven schetsen een beeld van een bijzondere relatie, waarin Rilke de schilder niet als leerling, maar als kunstenaar benadert. Met grote warmte en opmerkelijke fijngevoeligheid schrijft Rilke over kijken, werken, twijfelen en de eenzaamheid die met het kunstenaarschap gepaard kan gaan. Hij voelt de onzekerheden van zijn jonge correspondent aan zonder ze voor hem weg te nemen, maar weet hem juist aan te moedigen. De brieven zijn tegelijk raadgevingen aan een beginnend schilder en overpeinzingen van een dichter die zelf de laatste jaren van zijn leven is betreden. Zo ontstaat een intiem portret van twee kunstenaars die zich, elk in hun eigen levensfase, tegenover dezelfde vraag geplaatst zien: hoe geef je vorm aan wat binnen in je leeft? Brieven aan een jonge schilder laat een Rilke zien die niet alleen schrijft over kunst, maar vanuit zijn eigen kunstenaarschap spreekt – helder, aandachtig en tot op het einde ontvankelijk voor de kracht van een nieuwe, jonge stem. Brieven aan een jonge schilder vormt een verrassende aanvulling op de beroemde uitgave Brieven aan een jonge dichter, een vroegere correspondentie waarvan wereldwijd miljoenen exemplaren in veel verschillende talen werden verkocht. Deze latere brieven werden lang over het hoofd gezien, maar zijn nu voor het eerst in het Nederlands te lezen. Rainer Maria Rilke (1875–1926) geldt als een van de belangrijkste Duitstalige schrijvers van de twintigste eeuw, hoewel zijn leven zich afspeelde zich af tussen verschillende talen, landen en kunstenaarskringen. Met zijn poëzie, proza en essays ontwikkelde hij een geheel eigen, bezinnende stijl, waarin thema’s als liefde, eenzaamheid, kunst en sterfelijkheid steeds terugkeren. Tot zijn bekendste werken behoren Het getijdenboek, De aantekeningen van Malte Laurids Brigge en De elegieën van Duino. Ook zijn omvangrijke briefwisseling vormt een belangrijk onderdeel van zijn oeuvre. Rilke correspondeerde zijn leven lang met schrijvers, kunstenaars en intellectuelen, onder wie Lou Andreas-Salomé, Auguste Rodin en de jonge Franz Xaver Kappus. De tien brieven aan Kappus, geschreven tussen 1902 en 1908, werden na Rilkes dood gebundeld als Brieven aan een jonge dichter en groeiden uit tot zijn bekendste brievenboek. Voor Rilke was een brief niet alleen een middel om nieuws en gedachten uit te wisselen, maar ook een instrument voor reflectie op liefde en eenzaamheid, het kunstenaarschap en sterfelijkheid. Zijn brieven bieden daardoor een intieme inkijk in zijn denken en vormen een eigenzinnig onderdeel van zijn literaire werk.