Carrière Nazi‘s

In zijn indringende boek verkent Helmut Ortner de schokkende geschiedenis van het nationaalsocialisme in Duitsland door de ogen van daders, slachtoffers en omstanders. Ortner biedt een haarscherp relaas dat niet alleen de gruweldaden van die tijd blootlegt, maar ook de beschamende nalatigheden van de naoorlogse Duitse justitie aan de kaak stelt. Dit resulteert in wat hij omschrijft als 'een tweede schuld' die Duitsland op zich heeft geladen.

De auteur stelt de cruciale vraag wie de daders werkelijk waren. Waren zij beestachtige lieden, marionetten van het regime, onverschillige bureaucraten of willoze radertjes? Waren zij gedreven door ideologie of waren zij gewone criminelen onder invloed van de waanzin die het nazisme met zich meebracht? Na de Tweede Wereldoorlog werd er vaak begrip opgebracht voor deze daders, en velen van hen maakten carrière als rechters, hoogleraren, artsen of politici. Ortner legt de focus op enkele van de meest genadeloze figuren uit de nationaalsocialistische periode, waaronder concentratiekampbewaker Arnold Strippel, Wehrmachtrechter Erich Schwinge, Volksgerechtshofpresident Roland Freisler en beul Johann Reichhart. Hun slachtoffers waren onder anderen verzetsstrijders Georg Elser en Maurice Becaud, mensen die zich verzetten tegen het regime en daarvoor letterlijk hun leven op het spel zetten.

Een opvallend aspect van Ortner's betoog is de manier waarop de daders na de oorlog weer in de samenleving werden opgenomen, terwijl hun slachtoffers vaak vergeten, verdrongen of genegeerd werden. Terwijl de daders uit de geschiedenis sterven, verdwijnen ook hun slachtoffers en de hedendaagse getuigen. Dit maakt het nu, meer dan ooit, noodzakelijk om te begrijpen hoe deze gruwelijke gebeurtenissen konden plaatsvinden.

Stephan Hebel van de Frankfurter Rundschau merkt op dat het beschamend is dat dergelijke boeken vandaag de dag nog nodig zijn, maar dat het bestaan ervan een verdienste is van auteurs zoals Ortner. Raul Hilberg voegt hieraan toe dat de Duitse dader geen unieke verschijning was, maar dat zijn gedragingen en gezindheid representatief waren voor een bredere Duitse context.

Helmut Ortner, geboren in 1950, heeft meer dan dertig boeken gepubliceerd. Hij verwierf vooral bekendheid met zijn biografie van Georg Elser, maar zijn werk bestrijkt diverse onderwerpen en is in vele talen vertaald. Dit boek vormt een onvergetelijke bijdrage aan het begrip van de duistere hoofdstukken uit de Duitse geschiedenis.