Collegium Novum Zürich, Pre Art Soloists William Blank: Flow Ophrys Refrain II [a]round (CD)

Het ligt in de aard van het nieuwe dat het zich min of meer onttrekt aan gevestigde categorieën, hoewel die een goed uitgangspunt zijn als men iets nieuws wil benaderen. Daarom is het zinvol om de werken van de Zwitserse componist William Blank, hier voor het eerst opgenomen en geschreven tussen 2008 en 2019, vanuit een kamermuziekperspectief te bekijken. Hoewel er geen algemeen bindende definitie van kamermuziek bestaat, zijn er bepaalde constanten aan te wijzen die vanaf de Renaissance tot op heden gelden: intimiteit, beslotenheid, levendige interactie tussen solistisch ingezette instrumenten, gecondenseerde overeenstemming enz. Dit alles is zo universeel dat het ook geldt voor de vier werken op deze CD. Maar wat zijn hun bijzondere kenmerken? Hoewel de groeperingen van vier tot acht deelnemers zijn opgevat als solistische ensembles, verraden ze de compositorische ambitie om zichzelf sonisch te overtreffen. Deze muziek straalt een schijnbaar orkestrale gulheid uit. Ook de instrumentale en ruimtelijke configuraties zijn te onconventioneel om in de buurt te komen van de hoogste discipline van de kamermuziek: het strijkkwartet, dat William Blank ook gebruikte. In plaats van te streven naar tonale uniformiteit, benadrukt de componist steeds de individualiteit van elk instrument. Solistische ego's kunnen zich ten volle ontplooien en toch blijven de grote bogen behouden. De expressieve spanning van de muziek vloeit voort uit deze veronderstelde tegenstelling. De compositorische aanpak is in elk werk volledig anders, ondanks terugkerende fundamentele kenmerken: in Refrain II neemt Blank een volledig Bouleziaanse instrumentatie over, herconfigureert die, en neemt afstand van het 'rolmodel' terwijl hij trouw blijft aan zijn eigen schriftuur. (De beste manier om hulde te brengen aan een 'voorganger' is het anders te doen). In Flow, een kwintet, doorgrondt Blank het rijke potentieel van een eenvoudige bewegingsfiguur. In het tweede deel van OPHRYS komt kamermuzikale intimiteit het dichtst in de buurt. De componist onthult dat de klank van de fluit hem doet denken aan een opengaande orchidee, die ondanks haar fijngevoeligheid de ruimte vormgeeft met haar sterke aanwezigheid en visuele intensiteit. (a)round dankt zijn conceptie aan de ronde dakruimte van een silotoren aan de oever van de Rijn in Bazel, waar de première plaatsvond. Kamermuziek is al lang niet meer het exclusieve domein van de bourgeoisie, maar heeft zich ontwikkeld tot het belangrijkste experimentele genre in de hedendaagse klassieke muziek. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat het centraal staat in de biografie van William Blank, die zijn carrière begon als slagwerker en naast zijn orkestactiviteiten in verschillende originele formaties speelde. In zijn decennialange docentschap aan de muziekuniversiteit van Lausanne staat kamermuziek vrijwel centraal. En als hij aan dit genre composities bijdraagt, is dat meestal voor oude muzikale vrienden. Kamermuziek heeft voor hem niet alleen een esthetische dimensie, maar getuigt ook van een ethisch streven. Het is de niet aflatende inspanning om het menselijk samenleven vorm te geven. Johannes Knapp

Audio-cd, Harmonia G - O Neos