Davide Bandieri, Lisa Schatzman, Joël Marosi & Marja Liisa Messiaen: Quatuor Pour La Fin Du Temps (CD)

Het meesterwerk 'voorbij de tijd' dat het Quatuor pour la fin du Temps is, zag voor het eerst het daglicht in Barak 27 van het krijgsgevangenkamp Stalag VIII-A in Görlitz, Silezië, uitgevoerd door de componist Olivier Messiaen op piano samen met medegevangenen Jean Le Boulaire op viool, Henri Akoka op klarinet en Étienne Pasquier op cello. De ongewone bezetting werd gedicteerd door de beschikbare muzikanten in die omgeving van ontbering, en de copingmechanismen van de gevangenen als reactie daarop speelden een rol: Akoka's klarinet en het gezang van vogels tijdens de ochtendwaken met Pasquier vormden de inspiratie voor het 3e deel, Abîme des oiseaux voor solo klarinet. Zoals Messiaen zelf uitlegde voor het concert, zijn het de eerste zes verzen van het boek Openbaring, hoofdstuk 10, die het stuk als geheel vormen. De hongersnood in het kamp had bij hem levendige, kleurrijke dromen over de Regenboog van de Engel opgeroepen, en het Einde der Tijden vertegenwoordigde de eeuwigheid tegenover de sterfelijkheid waarmee de geïnterneerden werden geconfronteerd. De sensorische deprivatie die hij tijdens zijn gevangenschap ervoer, veroorzaakte (of verergerde) zijn synaesthesie, zodat zijn horen van harmonieën en zijn zien van kleuren in zijn geest vermengd raakten. De moeilijkheidsgraad van het werk is welbekend; in Görlitz eiste de componist van musici die al uit balans waren door Messiaens onconventionele ritmes, extreme en ongebruikelijke instrumentale effecten: dynamische extremen, ongehoorde kracht en maximale precisie. Klarinettist Akoka klaagde over te hoge noten en lange frasen; violist Le Boulaire over brede, onmenselijk langzame strijkersmelodieën. Maar Messiaens sereniteit aan de piano wekte vertrouwen, maakte het onmogelijke mogelijk en tilde alles naar een hoger niveau. Op formeel niveau weerspiegelen de acht delen van het Quatuor, verbonden door symbolische correspondenties, de bijbelse perfectie van het getal zeven: de zes dagen van de Schepping gevolgd door de dag van de Rust, die wordt verlengd tot in de Eeuwigheid en een achtste wordt van onveranderlijk licht en onveranderlijke vrede.