De betoverde wereld van Balthasar Bekker

De Duivel, heksen, tovenaars, spoken, geesten, betoverden en bezetenen staan centraal in deze hertaalde bloemlezing uit De Betoverde Wereld. Dit vierdelige werk van de zeventiende-eeuwse predikant en theoloog Balthasar Bekker (1634-1698) veroorzaakte aan het einde van de zeventiende eeuw een enorme schokgolf in de samenleving en wordt beschouwd als een van de eerste teksten van de verlichting in Nederland.

Balthasar Bekker’s Controversiële Uitspraken

Bij de publicatie van de eerste twee delen in 1691 ontstond meteen een pamflettenoorlog, waarin Bekker’s opvattingen uitvoerig werden besproken en bekritiseerd. Wat had hij gedaan? Bekker hanteerde zijn eigen interpretatie van de Bijbel, gecombineerd met argumenten vanuit de filosofie van Descartes (1596-1650). Hij stelde dat de verhalen over duivelse praktijken en bovennatuurlijke wezens vooral mythen en sprookjes waren. Zijn intentie was duidelijk: hij wilde het bijgeloof bestrijden, niet in de laatste plaats omdat onschuldige mensen als heks of tovenaar vaak het slachtoffer werden van deze overtuigingen.

Reactie uit de Samenleving

Niet iedereen waardeerde Bekkers frisse kijk op spiritualiteit en religie. Zijn onorthodoxe standpunt, dat God de Duivel in de hel had vastgeketend en deze daarmee zijn macht op aarde had ontnomen, bleek een doorn in het oog van de streng gereformeerden. De vraag rijst: als de Duivel geen macht had, wie was dan verantwoordelijk voor het kwaad op aarde? Deze vragen leidden tot speculaties over de geestelijke staat van Bekker zelf; werd gesuggereerd dat hij misschien door de Duivel was bezeten?

Opnieuw Leven Inblazen

Met de bloemlezing gebracht door Bart Leeuwenburgh, die verhalen zoals "Spelden plassen in Kampen", "De bezeten papegaai" en "Bevallen van de Duivel" op een toegankelijke manier presenteert, krijgt Bekkers betoverde wereld opnieuw leven ingeblazen. Leeuwenburgh, universitair docent aan de Erasmus School of Philosophy van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, heeft eerder naam gemaakt met zijn publicaties over de vroege ontvangst van Darwin’s gedachtegoed in Nederland en over Adriaan Koerbagh.

Erfenis van Bekker

De Duivel, als onderwerp van Bekkers werk, opent de deur naar een diepere discussie over geloof, bijgeloof en de rationaliteit van de menselijke ervaring. Dit boek is een waardevolle toevoeging voor iedereen die geïnteresseerd is in de ontwikkeling van religieuze en filosofische opvattingen in de vroegmoderne tijd en die het verhaal van een gedurfde denker wil ontdekken die de heersende opvattingen uitdaagde.