De politiek van het kleinste kwaad (Paperback)

De Joodse Raad speelde een centrale rol in de Nederlandse Joodse gemeenschap tijdens de Duitse bezetting. In een door de Duitse autoriteiten geïsoleerde samenleving werd een getto zonder fysieke muren bestuurd door de Raad, die voortdurend pleitte voor gehoorzaamheid aan bevelen uit Berlijn. In februari 1941 werd het bestaan van de Raad bevestigd met oproepen aan Amsterdamse Joden om wapens in te leveren. De deportaties begonnen in juli 1942 en velen zagen in de Raad lange tijd een mogelijke uitvlucht om te redden wat er te redden viel. Wie voor de Raad werkte, werd aanvankelijk vrijgesteld van deportatie, maar in de zomer van 1943 werd ook een groot deel van deze medewerkers afgevoerd. Na de oorlog bleef de Raad het onderwerp van controverse en beschuldiging van verraad. Historicus Bart van der Boom onderzoekt vanuit dit perspectief hoe ogenschijnlijke goede bedoelingen deel uitmaakten van een bredere koers naar ondergang. Deze beschrijving leert niet alleen wat er gebeurde, maar probeert enig begrip te vinden voor de keuzes die mensen onder druk maakten.

Achtergrond

De Nederlandse Joden werden tijdens de Duitse bezetting geïsoleerd van de rest van de maatschappij, in een getto zonder muren, dat in opdracht van de Duitsers werd bestuurd door de Joodse Raad. De Raad preekte consequent gehoorzaamheid aan Duitse bevelen, ook toen in juli 1942 de deportaties begonnen. De Joden die voor de Raad werkten, werden vrijgesteld van deportatie tot de zomer van 1943, toen ook zij werden afgevoerd. Het beleid van de Joodse Raad pakte desastreus uit, en na de oorlog had niemand er nog een goed woord voor over. Het begrip ‘Joodse Raad’ staat sindsdien symbool voor verraad van ‘eigen’ mensen, in een poging zelf buiten schot te blijven. Juist tijdens de oorlog konden velen het bestaan en het beleid van de Joodse Raad billijken als de enige mogelijke poging om te redden wat er te redden viel.

Belangrijke feiten

• Getto zonder muren werd door de Duitsers bestuurd via de Raad