die Schlange war klug: Antike Schöpfungsmythen und Grundlagen des westlichen Denkens

In de antieke wereld was de speculatie over de oorsprong van de wereld en de plaats van de mens hierin een centraal thema. Dit boek, geschreven door de gerenommeerde Judaist Peter Schäfer, biedt een diepgaande analyse van de verschillende schòpfungsmythen en wereldbeelden die het westelijke denken tot op de dag van vandaag beïnvloeden.

Vergelijking van Schöpfungserzählungen

Schäfer vergelijkt de bijbelse en altorientalische verhalen met platonische en epikureïsche ideeën, evenals met joodse en christelijke opvattingen over de schepping van de wereld en de mens. De auteur laat zien dat concepten zoals de zondenval en de erfzonde in feite christelijke uitvindingen zijn. In tegenstelling tot de christelijke traditie, die de mens beschouwt als gevallen door de verleiding van de sluwe slang, stelt de joodse traditie dat de sluwe slang de mens juist zijn vrijheid heeft gegeven.

Antieke Wereldbeelden

Het boek biedt een uitvoerige bespreking van de belangrijkste antieke scheppingstheorieën en hun invloed op de ontwikkeling van wereld- en mensenbeelden. Schäfer legt de verbinding tussen verschillende filosofische en religieuze tradities. Van de bijbelse verhalen en altorientalische mythen tot Platons scheppingsmythe en de platonische uitleg van de Bijbel door Filon. Ook komen Aristoteles' leer van de Onbewogen Beweger en de materialistische wereldvisie van Lucretius aan bod, die pas in de Renaissance opnieuw ontdekt werden.

Mens en Mensbeeld

Een belangrijk aspect van de bespreking is de impact van deze antieke opvattingen op de vorming van de joods-christelijke traditie. Schäfer benadrukt dat er geen homogene "joods-christelijke" traditie bestaat, aangezien de opvattingen over de mens wezenlijk verschillen. Terwijl de bijbel en het rabbinische jodendom de mens beschouwen als een wezen dat door de sluwheid van de slang in het paradijs tot mens is geworden, ziet de christelijke opvatting de mens als afgevallen en belast met de erfzonde.

Moderne Relevantie

Tot slot biedt het boek een vooruitblik op hoe deze uiteenlopende mensen- en wereldbeelden doorwerken in de moderne tijd. Hierbij wordt aandacht besteed aan de Verlichting aan de ene kant en de antidemocratische politieke theologie van Carl Schmitt aan de andere kant.

Dit werk biedt een meesterlijke en samenhangende uiteenzetting van de belangrijkste antieke scheppingsverhalen en hun blijvende invloed op de westerse cultuur en gedachte.