Existentiële zorg

Geestelijke verzorging: Existentiële Zorg tussen Habitus en Ethische Gevoeligheid

Emmanuel Levinas en Jackie Leach Scully bieden vanuit hun unieke perspectieven kritische reflecties op de moderne ethiek, waar de nadruk vaak ligt op rationele besluitvorming door het individu. Deze mainstream benadering gaat ervan uit dat mensen autonoom zijn, maar in de werkelijkheid voldoen veel groepen en individuen, zoals vrouwen, etnische minderheden, vluchtelingen en kwetsbaren, niet aan dit ideaal. Levinas verzet zich tegen deze opvatting door een ethiek te presenteren die geworteld is in het appel van het Gelaat. In deze visie wordt de ander geïntroduceerd als een ethische oproep die mijn betrokkenheid vereist, onafhankelijk van mijn wil of initiatief.

Scully daarentegen richt haar aandacht op de vraag hoe we recht kunnen doen aan de ander in specifieke situaties, rekening houdend met hun lichaam en habitus. Deze benadering erkent dat morele beslissingen niet alleen voortkomen uit logische redeneringen, maar ook zijn gebaseerd op niet-rationele en emotionele gronden. Dit omvat verbondenheid, verantwoordelijkheid en afhankelijkheid in sociale verbanden. Beide denkers komen vanuit de ervaring (ontologie en fenomenologie) tot elkaar, hoewel zij verschillende niveaus van ervaring onderscheiden: Levinas tussen de Ervaring van het Gelaat (metafysisch) en het fenomeen (ontologisch), terwijl Scully de ervaring verbindt met sociale transcendentie.

In de geestelijke verzorging wordt “het humane” niet als vaststaand beschouwd. Het wordt gekarakteriseerd als een zinvolle gedachte die continu herijkt moet worden om te voorkomen dat het vervalt tot een ‘gestold verhaal’. Dit reflectieve proces is cruciaal voor de geestelijke verzorging en vraagt om een open en creatieve houding. De verstrengeling van geest en lichaam in de zorg benadrukt dat de term ‘geestelijke verzorging’ eigenlijk ontoereikend is. In plaats van te spreken van ‘verzorging’, verdient het een nadruk op een tweerichtingsverkeer binnen een relationele setting.

Hierom pleit deze benadering voor een naamsverandering van ‘geestelijke verzorging’ naar ‘Existentiële zorg’. Deze verandering weerspiegelt de noodzaak om de complexe relaties tussen het individu, zijn of haar ervaringen en de morele implicaties hiervan te erkennen. Zoals Leonard Cohen het zo mooi verwoordt in "Start Again": “Er is een scheur in alles, dat is hoe het licht binnenkomt.” Dit benadrukt de noodzaak om steeds opnieuw te beginnen en te reflecteren op ons begrip van wat het betekent om menselijk te zijn.