Het nationaalsocialisme als rancuneleer

Het nationaalsocialisme als rancuneleer is een van de invloedrijkste essays van Menno ter Braak (1902-1940), waarin hij met scherpzinnige analyses de fundamenten van het opkomende nationaalsocialisme blootlegt. Dit essay, dat nu al tachtig jaar geleden werd geschreven, blijft ongekend actueel en biedt een helder inzicht in de mechanismen van maatschappelijke wrok en onvrede.

Rancune in de cultuur

Volgens Ter Braak is rancune een van de meest essentiële verschijnselen van onze cultuur. Hij stelt dat de democratie, die gericht is op gelijke rechten voor iedereen, in de praktijk een onhaalbaar ideaal nastreeft. Het streven naar gelijkheid kan juist leiden tot onderlinge spanningen en gevoelens van rancune. Deze maatschappelijke wrok ontwikkelt zich tot wat Ter Braak als 'haten om het haten' beschrijft, waarbij groepen, zoals in het geval van het nationaalsocialisme de joden, als het ultieme haatobject worden gezien.

De relevantie van Ter Braaks gedachtegoed

De thema’s die Ter Braak aansnijdt zijn nog steeds zeer herkenbaar in de eenentwintigste eeuw. De opkomst van populistische bewegingen, die sterk gebaseerd zijn op onvrede en rancune, vormen een krachtig voorbeeld van het hedendaagse maatschappelijke ressentiment. Dit ressentiment is inherent aan het menselijk bestaan en is moeilijk te voorkomen, maar Ter Braak benadrukt het belang van erkenning van 'de macht van het ressentiment over onze gehele cultuur'. Hij pleit ervoor om rancune te erkennen in alles wat uit rancune voortkomt.

Inleiding door Bas Heijne

Bij deze uitgave is een inleidend essay geschreven door Bas Heijne, die de blijvende relevantie van Ter Braaks werk onderstreept. Hij laat zien hoe ook in het huidige politieke landschap gevoelens van rancune en wrok strategisch worden ingezet.

Kritieken en waardering

Diverse prominente denkers en schrijvers hebben hun waardering uitgesproken voor dit meesterlijke essay. Eric Smit, hoofdredacteur van Follow the Money, stelt dat Ter Braaks werk blootlegt hoe kwetsbaar onze open samenleving is voor het gif van de haat. Roxane van Iperen, auteur van 't Hooge Nest, noemt het essay onmisbaar om de ondermijnende krachten in onze democratie te begrijpen. Geert Mak en Sander Schimmelpenninck wijzen ook op deze pijnlijke en actuele waarschuwing voor de hedendaagse samenleving.

Met zijn scherpe observaties nodigt Ter Braak ons uit om na te denken over de duistere kanten van onze samenlevingen en het gevaar van rancune, en blijft zijn werk een essentieel verwijzingspunt voor hedendaagse discussies over democratie en sociale cohesie.