Ketters en scheurmakers

In dit werk wordt Augustinus’ polemische insteek duidelijk zichtbaar: de kerkvader levert een uitvoerige bestrijding van afwijkende ideeën en ketterijen, en doet dat zowel in zijn preken als in zijn latere filosofische verhandelingen. De tekst Ketters en scheurmakers (Latijn: De haeresibus ‘over ketterijen’) is een van zijn laatsten en werd in 428 geschreven, ongeveer twee jaar voor zijn overlijden. In deze uitgave staat centraal wat Augustinus met zo’n catalogus van ketterijen wilde bereiken en waarom hij dit onderwerp zo lang heeft nagetrokken.

Net als veel andere werken werd ook dit geschrift voortkomen uit een concreet verzoek van een bevriend figuur: Quodvultdeus vroeg om een behandeling van ketterijen en scheurmakers. De vertaling en bewerking zijn opgezet met zorgvuldige nauwgezetheid: de Latijnse tekst uit de Nuova Biblioteca Agostiniana werd als brontekst aangehouden, met kleine lezingsverschillen op drie plaatsen. De tekst is herschikt en parallel uitgelijnd met de vertaling, zodat tekst en vertaling zo veel mogelijk overeenlopen. Om de duidelijkheid te vergroten zijn ketterse stromingen consequent met hoofdletters geschreven. Beide vertalers dragen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor het geheel.

Traditiegetrouw vormt dit werk een belangrijk sluitstuk van Augustinus’ oeuvre: het toont zijn voortdurende belangstelling voor het corrigeren van dwalingen en zijn drang om helderheid te geven over verschillende stromingen en meningen in de tijd.

In deze uitgave wordt bovendien de context geschetst van de totstandkoming: half na half zijn de brontekst en vertaling opgesplitst, met elkaars voorstellen uitgebreid besproken en stilistisch geharmoniseerd. De aanpak benadrukt de continuïteit tussen tekst en vertaling en onderstreept het belang van de namen van ketterse stromingen voor de interpretatie en leesbaarheid.

Kenmerken

• Ketters en scheurmakers, De haeresibus
• Geschreven in 428, twee jaar voor overlijden
• Niet eerder in het Nederlands vertaald
• Latijnse brontekst van Nuova Biblioteca Agostiniana
• Drie lezingwijzigingen toegepast
• Hoofdletters bij ketterse stromingen consistent toegepast