Kibboets op de klei

Zwoegen op het land, melken op een krukje onder de koe, appels plukken in de boomgaard, de was doen in de tobbe: het staat er allemaal op. Zonder geluid maken de beelden misschien nog wel meer indruk. Jacob Bramson maakte twee jaar lang filmopnames van Joodse jongeren die woonden en werkten op de kibboets die hij en zijn vrouw in Franeker oprichtten. De filmspoelen werden tijdens de oorlog verstopt en duiken vijfenzeventig jaar later weer op. Auke Zeldenrust raakte gefascineerd door deze bijzondere geschiedenis en schreef er een verhaal over. Tussen 1934 en 1941 volgen tientallen Joodse jongens en meiden in Franeker een landbouwopleiding op Friese kleigrond, met de droom om na de opleiding te emigreren naar Palestina en daar het Joodse land mee op te bouwen. De kibboets fungeert als tussenhalte in hun reis naar vrijheid buiten Europa. De oorlog wijzigt alles en verlaagt hun kansen aanzienlijk.

Zo’n negentig Joodse jongeren bereiden zich tussen 1934 en 1941 in Franeker voor op emigratie naar Palestina. Ze leren en werken op boerenbedrijven op de Friese klei, in een kibboets gevestigd in het voormalige treinstation aan de rand van de stad. De opleiding, hachsjara genoemd, duurt twee jaar en eindigt in een visum voor wat nu Israël is. Met de komst van de oorlog wordt emigratie vrijwel onmogelijk; de bezetter overvalt de kibboets op 3 november 1941 en sluit het treinstation definitief. Een deel van de bewoners bereikt Palestina; 24 pionniers overleven de Holocaust niet.

Kenmerken

• Tussen 1934 en 1941
• Ongeveer negentig jongeren in Franeker
• Leer- en arbeidstraject op Friese klei
• Kibboets in het voormalige treinstation
• Tweejarige hachsjara met visum als doel
• Filmreels verborgen tijdens de oorlog