Kiezen of Delen

In het rapport Kiezen of delen wordt onderzocht onder welke omstandigheden burgers bereid zijn om informatie te delen met toezichthoudende instanties. De centrale vraag is onder welke condities burgers bereid zijn om informatie met toezichthouders te delen. Hiervoor worden drie deelstudies samengebracht: een systematische literatuurstudie, een interviewonderzoek met uitvoerders en toezichthouders, en een grootschalig vignettenexperiment onder een representatieve groep burgers. De bevindingen laten zien dat meldingsbereidheid vooral wordt gedreven door direct eigenbelang, terwijl ernst of maatschappelijke overwegingen een minder sterke rol spelen. Pro-sociale motivatie speelt een beperkte rol. Vertrouwen en terugkoppeling kunnen meldingsbereidheid vergroten, met name wanneer eigenbelang minder duidelijk is. Meldingslast verlaagt de bereidheid vooral in situaties met lage motivatie of onduidelijke procedures. Het meldingsgedrag blijkt sterk contextafhankelijk en situatiegebonden te zijn, met weinig universele drempels. Wel ontbreekt de neiging dat melders gehoord willen worden, dat er iets met de informatie gebeurt en dat ze niet benadeeld worden door hun openheid. Tot slot geven de bevindingen aanknopingspunten voor toezichthouders om meldingsbereidheid te verhogen via doordachte communicatie en procedureontwerp, met zes aanbevelingen.

Deze uitgave maakt deel uit van de reeks Handhaving en Gedrag, een interdepartementaal samenwerkingsprogramma dat gedragswetenschappelijk onderzoek relevant voor handhaving en naleving van regelgeving omvat. Het programma onderzoekt hoe het nalevingsgedrag van burgers, bedrijven en instellingen kan worden verklaard vanuit kenmerken, motivaties en omgevingsfactoren, en hoe de overheid dit gedrag kan beïnvloeden.

Kenmerken

• Meldingsbereidheid gedreven door direct eigenbelang
• Ernst en maatschappelijke overwegingen minder invloedrijk
• Pro-sociale motivatie speelt beperkte rol
• Vertrouwen en terugkoppeling stimuleren melding
• Meldingslast verlaagt bereidheid
• Meldingsgedrag is contextueel en situatieafhankelijk
• Geen universele ‘melddrempels’; perceptie verschilt per context

• Drie deelstudies: literatuur, interviews, vignettenexperiment
• Doel: factoren die delen met toezichthouders beïnvloeden
• Aanbevelingen gericht op communicatie en procedures
• Uitgave in de reeks Handhaving en Gedrag