Kort voorstel voor de kolonie Nieuw Nederland (Paperback)

Franciscus van den Enden (1602-1674), leraar van Spinoza en een van de radicaalste denkers van de vroege Verlichting, schreef in 1662 het Kort voorstel voor de kolonie NieuwNederland. Voor het eerst in modern Nederlands wordt nu deze utopische schets gepresenteerd: een ideale samenleving in de kolonie Nieuw-Nederland, nabij het huidige New York. Van den Enden pleit voor een egalitaire en vrije maatschappij waarin slavernij verboden is, geen geloofsdwang geldt en waarin alle burgers, ook vrouwen, onderwijs ontvangen. De kolonie neemt het bestuurlijke model over van de inheemse groepen, die volgens hem al een echte democratie kenden. Een van zijn bedoelingen was bovendien arme mensen uit Amsterdam naar de kolonie te voeren om hen uit de armoedeval te halen. De gronden omstreeks Nieuw Amsterdam waren destijds eigendom van Amsterdam, wat het plan aanvankelijk terzijde schoof; toch vonden enkele ideeën weerklank bij anderen, zoals Pieter Cornelisz. Plockhoy, wiens voorstel eveneens werd gepubliceerd. Beide teksten verschijnen nu voor het eerst in het moderne Nederlands, met inleidingen en verklarende noten van vertaler Roek Vermeulen.

In dezelfde context werkte Pieter Plockhoy aan een soortgelijke visie en kreeg hij toestemming om met een gelijkgestemde groep naar de kolonie aan de Zuidrivier te vertrekken. Ook Plockhoy publiceerde zijn plan. De publicaties vormen samen een moment waarop radicale ideeën over vrijheid, gelijkheid en samenwerking werden verlegd naar een kolonievorm, met aandacht voor democratische principes en sociale rechtvaardigheid.

Kenmerken

• Utopisch voorstel voor een vrije, egalitaire samenleving
• Slavernij verboden en geen geloofsdwang
• Onderwijs voor alle burgers, inclusief vrouwen
• Gebruik van een inheemse, egalitaire democratie als model
• Doel: armen uit Amsterdam naar de kolonie brengen
• Publicaties voorzien van inleiding en verklarende noten