Marco Mantovani Schumann: Hommage to E.T.A Hoffmann (Fantasiestucke, Op. 12 & Kreisleriana 16) (CD)

'Men durft nauwelijks te ademen als men Hoffmann leest.' Deze aantekening in het persoonlijke dagboek van Robert Schumann is emblematisch voor de diepe indruk die de verhalen van E.T.A. Hoffmann maken. Schumann, zoon van een bibliothecaris in Zwickau, was een gulzige lezer sinds zijn jeugd en hij zou natuurlijk resoneren met een auteur die zo dicht bij zijn interesses en gevoeligheid lag. Enkele jaren voor de compositie van Fantasiest?cke en Kreisleriana schrijft hij opnieuw: 'Lees 's avonds uit die verdomde Hoffmann', 'Lees Hoffmann, onophoudelijk. Nieuwe werelden', 'Lees de enige echte Datura Fastuosa van Hoffmann. Here God! Wat een geest!' Maar wie was E.T.A. Hoffmann? En waarom fascineerde hij op dit punt de overgevoelige geest van Schumann? Ernst Theodor Amadeus Hoffmann was een Duits jurist, musicus en tekenaar die vooral in Duitsland bekendheid verwierf als schrijver en romanschrijver. Zeer omstreden en veracht, kreeg hij de ironische bijnaam 'Gespenster-Hoffmann' (Spook-Hoffmann) vanwege zijn voorliefde voor spookverhalen; Goethe omschreef zijn werken als 'ziek' en Walter Scott concludeerde dat Hoffmann medische hulp had moeten zoeken. Hoffmanns verhalen worden inderdaad gekenmerkt door een eigenaardige combinatie van sprookjeswerelden en alledaagse scènes, bovennatuurlijk en horror, mysterieus en grotesk, op smaak gebracht met de romantische smaak voor ironie, satire en parodie. Maar het is juist deze bizarre mix tussen realisme en fantasie die op Schumann zo'n diepe indruk maakte. Het contrast tussen werkelijkheid en verbeelding en de vermenging ervan komt voort uit het narratieve apparaat dat gebruik maakt van koppels personages met tegengestelde en complementaire persoonlijkheden. De dubbelganger, een typisch topos in de Duitse romantische literatuur, wordt zeer vaak gebruikt door Jean Paul Richter (een andere auteur die Schumann vereerde) en door Schumann zelf door de splitsing van zijn persoonlijkheid in de personages Eusebius en Florestan. Samen met het soms in zijn werken aanwezige gebruik van verdubbeling (bijvoorbeeld Eugenius en Sever in de eerder genoemde Datura Fastuosa, of Kreisler en Ettlinger, de waanzinnige schilder) gaat deze briljante schrijver zo ver dat werkelijkheid en fantasie elkaar overlappen dat het personage zelf (en de lezer) ze bijna niet meer kan onderscheiden. Dit is het geval met de beroemde roman 'Der goldene Topf' (De gouden pot) die midden in de Fantasiest?cke in Callots Manier werd gepubliceerd. Uiteraard verwijst de titel die Schumann koos voor zijn Fantasiestuk op.12 naar het gelijknamige werk van Hoffmann.