Memoir van een antiheld

Memoir van een antiheld (1961) is een novelle van Kornel Filipowicz, Een van de grote Poolse schrijvers van de twintigste eeuw. Het verhaal speelt zich af in de Tweede Wereldoorlog, waarin de Duitsers Polen binnenvallen, en volgt een ik-figuur die weigert zijn vakantie te onderbreken. Hij zoekt geen risico’s op en heeft geen intentie om een held te worden; zijn voornaamste doel is om de oorlog koste wat het koste te overleven. Deze houding leidt tot serieuze problemen en een groeiende onverschilligheid ten opzichte van zijn medemensen naarmate hij steeds sterker zijn eigenbelang dient. De lezer wordt meegenomen in een kille medeplichtigheid en wordt uitgenodigd na te denken over wat men onder vergelijkbare omstandigheden zou hebben gedaan. Het werk zet aan tot reflectie over betrokkenheid en medeplichtigheid in oorlogssituaties door de ogen van een antiheld. Filipowicz wordt gepresenteerd als een van de meest uitmuntende Poolse auteurs uit de naoorlogse generatie, met een oeuvre dat romans, verhalen, dichtbundels en filmscenario’s omvat. De memoir vraagt ons wat heldendom werkelijk waard is en of het ooit mogelijk is.

Inhoud

Tijdens de Tweede Wereldoorlog vallen de Duitsers Polen binnen, maar de ik-figuur weigert zijn vakantie te onderbreken en zoekt nergens risico’s op. Zijn doel is om de oorlog koste wat het kost te overleven, wat hem ernstige problemen oplevert. Naarmate hij meer zijn eigenbelang dient, raakt hij onverschillig ten opzichte van anderen. De vertelling dwingt tot nadenken over betrokkenheid en medeplichtigheid in oorlogssituaties, en roept de vraag op wat wij in soortgelijke omstandigheden zouden doen. Korte, meedogenloze observaties leiden tot een kritische kijk op heldendom en menselijke verantwoordelijkheid.

Over de auteur

Kornel Filipowicz (1913, Ternopil, huidig Oekraïne – 1990, Krakau, Polen) is een van de belangrijkste Poolse schrijvers uit de naoorlogse generatie. Hij studeerde biologie in Krakau, waar hij het grootste deel van zijn leven woonde. Tijdens de oorlog was hij betrokken bij de verzetsbeweging en verbleef hij in de concentratiekampen Groß-Rosen en Sachsenhausen. Later kreeg hij te maken met censuur onder het communistische regime. Zijn werk omvat meer dan dertig boeken, waaronder romans, verhalen, dichtbundels en filmscenario’s.