Montaigne 23 - De Terugkeer van het Staatsrecht

Met de inaugurale rede "De terugkeer van het staatsrecht" aanvaardt prof. mr. dr. Jurgen Goossens het ambt van hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Utrecht. In deze belangrijke toespraak wordt opgeroepen tot een herziening en gedaanteverandering van het staatsrecht, vooral in deze complexe tijden waarin de relatie tussen burger en overheid onder druk staat. Goossens onderzoekt de wortels van de huidige vertrouwenscrisis, die voor een aanzienlijk deel te maken heeft met de evoluties in het openbaar bestuur.

De rede behandelt verschillende belangrijke thema's die bijdragen aan het begrip van deze vertrouwenscrisis. In de eerste plaats wordt er ingegaan op de grootschalige overdracht van regelgevende bevoegdheden naar het bestuur. Dit heeft geleid tot het ontstaan van een zogenaamde "administrative state", waarin het bestuur aanzienlijke beslissingsruimte heeft gekregen. Deze ontwikkeling heeft niet alleen gevolgen voor de machtsverhoudingen binnen de overheid, maar ook voor de interactie met de burger.

Daarnaast richt Goossens zich op de paradigmaverschuivingen in de organisatie van het openbaar bestuur. Deze verschuivingen hebben invloed op de relatie tussen het bestuur en het recht, en vormen cruciale elementen voor het functioneren van de democratie. De spreker benadrukt dat een heroverweging van de rol van het staatsrecht noodzakelijk is om deze veranderingen bij te benen en een legitieme verbinding tussen de overheid en haar burgers te waarborgen.

Verder besteedt hij aandacht aan de impact van de toenemende digitalisering op de bestuurspraktijk. De digitale transformatie heeft niet alleen nieuwe mogelijkheden geschapen, maar ook uitdagingen met zich meegebracht die van invloed zijn op het vertrouwen van burgers in de overheid. Goossens stelt voor dat het staatsrecht een actieve rol kan spelen in het herstellen van dit vertrouwen.

Hij pleit voor meer aandacht voor de versterking van input-, throughput- en output-legitimiteit. Dit kan bijvoorbeeld door het ontwikkelen van een (grond)recht op toegang tot en betekenisvol contact met het bestuur, waardoor de overheid dichter bij de burgers komt te staan. De boodschap van zijn rede is duidelijk: er is behoefte aan een relationeel staatsrecht dat bijdraagt aan een wederzijdse vertrouwensrelatie tussen burger en overheid.

In zijn inaugurele rede schetst Goossens niet alleen de uitdagingen, maar biedt hij ook perspectieven voor een toekomst waarin het staatsrecht een essentiële rol vervult in het herstellen van vertrouwen in het overheidsoptreden.