Realistische en pragmatische rechtsvinding

Dit boek biedt een diepgaande vergelijking van de wijze van rechtsvinding in vijf belangrijke landen van de westerse wereld: de Verenigde Staten, Nederland, Duitsland, Engeland en Frankrijk. De auteur, een emeritus-hoogleraar in burgerlijk recht en Anglo-Amerikaans recht, pleit voor de noodzaak van een meer pragmatische benadering van rechtsvinding.

Pragmatismus en Rechtsvinding

Pragmatisme richt zich op het streven naar beslissingen die leiden tot aanvaardbare uitkomsten. Dit concept werd in de jaren dertig geïntroduceerd door realisten die de nadruk legden op ‘rule and fact skepticism’. Dit heeft een theoretisch kader geboden waarbinnen pragmatisme zich kon ontwikkelen. Na de Tweede Wereldoorlog vond er een overname van pragmatische ideeën plaats vanuit de Verenigde Staten naar Duitsland, wat de manier van rechtsvinding in verschillende rechtsstelsels beïnvloedde.

De Nederlandse Context

Sinds 1970 is er een merkbare verschuiving in de manier waarop Nederlandse rechters oordelen. Er lijkt een einde te komen aan een tijdperk waarin het "Algemeen Deel" van Scholtens als maatstaf gold. Rechters zijn geleidelijk aan pragmatischer gaan oordelen, waarbij zij zich realiseren dat de taal, geschiedenis en het systeem van de wet vaak barrières vormen voor het bereiken van bevredigende beslissingen. Deze ontwikkeling benadrukt het belang van het denken vanuit beginselen, dat steeds meer echter is beïnvloed door publiekrecht, Europees recht en mensenrechten.

Kritische Reflectie

De auteur baseert zijn argumenten op grondig onderzoek en laat ook ruimte voor overwegingen vanuit de rechtsfilosofie en Wittgensteins taalfilosofie. Zijn conclusie is helder: het recht dient dienstbaar te zijn aan een dynamische samenleving die voortdurend in beweging is. Een rigide vasthouden aan de wettekst is niet langer opportuun. Het is essentieel dat de rechtsvinding in staat is om zich aan te passen aan de veranderende maatschappelijke omstandigheden en behoeften.

Samenvatting

Dit boek biedt belangrijke inzichten in de ontwikkeling van rechtsvinding in verschillende landen en is een pleidooi voor pragmatisme in het recht. Het stelt vragen over de effectiviteit en toepasbaarheid van huidige rechtspraktijken en biedt een frisse blik op hoe rechtssystemen zich kunnen ontwikkelen in lijn met de seizoenen van de maatschappij. Dit maakt het tot een waardevolle aanwinst voor zowel juristen als geïnteresseerden in de evolutie van het recht.