Rood noch oranje

Deze publieksgerichte studie onderzoekt de maritieme en sociale geschiedenis van de Koninklijke Marine rond 1900. Ze laat zien hoe matrozen en ander lager marinepersoneel vakverenigingen oprichtten om misstanden aan de kaak te stellen en voor betere omstandigheden te strijden. Centraal staat de Matrozenbond, die een leidende rol speelde in een strijd die vaak fel werd gevoerd, maar niet gericht was op revolutie. De auteur onderzoekt hoe een onderwijsbestel voor schepelingen het bewustwordingsproces ondersteunde en uiteindelijk leidde tot de oprichting van de vakverenigingen. Ook de reactie van de marineautoriteiten op deze bond komt aan bod. De studie betoogt dat de angst voor een ‘roode’ vloot grotendeels ongegrond was en dat de matrozen vooral sociaal-cultureel gemotiveerd handelden, met de ambitie op een menswaardiger bestaan. Naast een gedegen bronnenonderzoek biedt het een beeld van de denk- en leefwereld van een relatief onbekende beroepsgroep binnen de marine. Het boek is gebaseerd op het proefschrift van Johan van de Worp, verbonden aan het Nederlands Instituut voor Militaire Historie en Universiteit Leiden, en verschijnt als handelseditie van zijn proefschrift.

Inhoud

In deze studie wordt de Koninklijke Marine rond 1900 gepresenteerd als een gesloten organisatie die toch vatbaar bleek voor maatschappelijke ontwikkelingen zoals de arbeidersbeweging. Matrozen en lager marinepersoneel richtten vakverenigingen op om misstanden aan te kaarten en voor betere omstandigheden te strijden. De Matrozenbond staat centraal in het verhaal, met aandacht voor de relatie met de SDAP en de reactie van marineautoriteiten. Het boek laat zien dat de angst voor een socialistische vloot grotendeels onterecht was en belicht de denk- en leefwereld van de marinematrozen, een tot nu toe onbekende beroepsgroep. Ook wordt beschreven hoe een onderwijsbestel voor schepelingen de basis legde voor een bewustwordingsproces dat uiteindelijk leidde tot dit georganiseerde optreden. Het onderzoek benadrukt dat de strijd sociaal-cultureel van aard was en niet gericht was op politieke revolutie. Het werk is gebaseerd op uitgebreid bronnenonderzoek en is de handelseditie van het proefschrift van Johan van de Worp, promovendus aan Universiteit Leiden en verbonden aan het NIMH.