Smoke: John Berger Illustrated by Selcuk Demirel

In het boek *Smoke*, gaan de gerenommeerde schrijver en kunstcriticus John Berger, samen met de Turkse illustrator Selçuk Demirel, op wonderbaarlijke wijze in op de culturele betekenis van roken. Deze prachtige picturale essay is een subtiele en poëtische verkenning die de lezer uitnodigt om stil te staan bij de paradoxale en vaak intolerante houding van de maatschappij tegenover rook en rokers.

Het verhaal begint met een nostalgische zin: "Er was eens een tijd waarin mannen, vrouwen en (stiekem) kinderen rookten." Hiermee wordt een beeld geschetst van een wereld waarin roken een integraal onderdeel was van het dagelijks leven. De illustraties van Demirel zijn ingenieus en creatief, waardoor zij niet alleen de tekst aanvullen, maar ook krachtige visuele commentaren vormen op de ervaring van roken in de moderne tijd.

Het essay schetst een moderne werkelijkheid waar rokers steeds meer worden verbannen uit openbare ruimtes, wat hen dwingt om elkaar als buitenstaanders te ontmoeten. Ondanks deze sociale uitsluiting zijn het de uitstoot van uitlaten en rook van fabrieken die de lucht vervuilen zonder dat hier evenveel aandacht voor is. De toon van *Smoke* is zowel melancholisch als reflectief, en het werk werpt vragen op over de dualiteit van de menselijke ervaring – hoe iets als roken, dat ooit een symbool was van vrijheid en verbinding, nu vaak als een taboe wordt gezien.

Berger beschrijft een sigaret als een "ademruimte", een moment van pauze in een druk leven. Hij benadrukt dat het delen van een sigaret een unieke verbinding kan creëren tussen mensen, die samen even in die 'parenthesis' van tijd verkeren. Deze poëtische beschrijving roept beelden op van intimiteit en dialoog, iets wat in de drukte van het moderne leven soms verloren lijkt te gaan.

*Smoke* is een prachtig vormgegeven hardcover boek van 74 pagina's dat niet alleen een visueel genot is, maar ook intellectueel prikkelt. Het is een uitnodiging om na te denken over hoe maatschappelijke normen onze persoonlijke keuzes en ervaringen vormgeven. Deze titel blijft hangen in de gedachten en verbeeldingen van de lezers, wat het tot een waardevolle toevoeging maakt voor iedereen die geïnteresseerd is in de uitvoerige relatie tussen cultuur, roken en onze sociale realiteit.