Thuisland

Tijdens de periode voor en na de Tweede Wereldoorlog zochten velen naar mogelijkheden om te emigreren, als antwoord op het vooroorlogse politieke klimaat, de naoorlogse economische omstandigheden en veranderende familieomstandigheden. Emigreren werd gezien als meer dan het voortzetten van een leven in een nieuw land; het was een definitief afscheid van vertrouwde omstandigheden en de inzet om het onbekende zo snel mogelijk te omarmen.

In Leeuwarden beviel Dieuwke in de nacht van 5 februari 1938 van haar eerste kind, een zoon. Ze concludeerde dat hij haar grote geluk betekende en dat ze door hem verbonden zou blijven met haar echtgenoot. Ze miste haar moeder, die bij Dieuwkes geboorte in het kraambed overleed. Een Duitse verloskundige nam die rol over en was zes jaar later ook bij de geboorte van Dieuwkes dochter aanwezig. In Berlijn werd tijdens de Kristallnacht, in de nacht van 9 op 10 november 1938, het geweld tegen Joodse winkels en eigendommen zichtbaar: ruiten gingen stuk, goederen werden gestolen, branden werden gesticht en mensen werden bedreigd en vermoord. Elses moeder nam de zorg op zich voor een Joodse familie die voor de Gestapo op de vlucht was.

Emigratie bleef een oplossingsroute voor de talloze problemen van die tijd: een ander politiek klimaat, een betere economische situatie en veranderende familieomstandigheden. Het opbouwen van een nieuw leven vereiste moeite en levenskracht, maar bood ook de kans om een definitieve nieuw begin te maken.

Kenmerken

• Emigratie als oplossing voor voor- en naoorlogs vraagstuk
• Geboorten in Leeuwarden met familiebanden en verlies
• Kristallnacht als historische markering van geweld en angst
• Verloskundigen die families bijstaan in moeilijke tijden
• Veranderingen in het leven en verbondenheid met geliefden
• Druk op joodse gemeenschappen tijdens de vluchtelingenperiode