Van appeljood tot zuurjood

Voddenjood ervaren wij nu als een aanstootgevend woord. Toch is het belangrijk te erkennen dat deze term een essentieel onderdeel van de joodse geschiedenis vertegenwoordigt. Voor vele Nederlandse joden was de straathandel, zoals de handel in vodden, lang een van de weinige beschikbare bronnen van inkomsten. In verschillende joodse bronnen zijn straatventers en kramers aangeduid met specifieke termen zoals brillenjood, klerenjood en sinaasappeljood, wat hun rol in de samenleving verder onderstreept.

De meeste van deze straathandelaars (mannen en vrouwen) hebben nauwelijks historische sporen nagelaten. Toch slaagt Ewoud Sanders erin om de levens en verhalen van deze unieke figuren tot leven te brengen in zijn boek. Door middel van woord en beeld ontdekken we een belangrijke, maar vaak vergeten, sociale geschiedenis van de Nederlandse joden. Sanders, een verre nazaat van de zogenaamde 'loterij-joden', brengt de stemmen van deze straatventers weer naar voren. Van een aanzienlijk aantal joodse venters zijn de straatroep en hun unieke verkoopstijlen vastgelegd, vaak vergezeld van muzieknotatie. Dit geeft een extra dimensie aan hun verhalen, waarin de luisteraar niet alleen de woorden, maar ook de melodieën kan ervaren die deze karakters in de straten van Nederland gebruikten.

Ewoud Sanders (1958) is een gerenommeerde historicus en journalist, die bijzonder bekendheid geniet door zijn bijdragen aan de taalrubriek WoordHoek in het NRC, waarin hij twintig jaar lang column schreef. Hij heeft een diepgaand onderzoek uitgevoerd naar jeugdverhalen rondom jodenbekering en heeft verschillende publicaties op zijn naam staan, waaronder Lachen om Levie, dat zich richt op komisch bedoeld antisemitisme van 1830 tot 1930. Ook zijn werk over de beeldvorming van joden in Nederlandstalige jeugdverhalen, Met de paplepel, getuigt van zijn expertise en betrokkenheid bij het onderwerp.

In zijn nieuwste werk, geeft Sanders een gedetailleerde en empathische blik op het leven van de straatventers, oftewel de 'voddenjoden', die vaak streden voor hun bestaan en daarnaast met discriminatie te maken kregen. Het boek biedt daarmee niet alleen een historisch overzicht, maar ook een belangrijke bouwsteen voor de sociale geschiedenis van de Nederlandse joden. Het laat ons zien hoe de straten en markten van Nederland kleurrijk waren, gevuld met karakteristieke figuren die om hun bestaan sappelenden. Hierdoor wordt het een waardevol en ontroerend document dat ons uitdaagt om de geschiedenis in al haar facetten te begrijpen en te waarderen.