Van harmonie naar chaos

Le poème électronique is een baanbrekende multimediavoorstelling die voor het eerst werd getoond tijdens de Wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel, specifiek in het iconische Philipspaviljoen. Deze voorstelling is het resultaat van de samenwerking tussen de beroemde architect en schilder Le Corbusier en de innovatieve muzikant Iannis Xenakis, die beide verantwoordelijk waren voor het ontwerp van het pavilion.

De voorstelling bestaat uit twee belangrijke muzikale elementen. Het eerste is een elektronisch stuk gecomponeerd door Xenakis, dat door bezoekers werd gehoord bij het betreden van de ruimte. Het tweede element is een indrukwekkend acht minuten durend elektronisch werk van de pionier van de elektronische muziek, Edgard Varèse. De gehele voorstelling was geautomatiseerd, waardoor het publiek zich volledig kon onderdompelen in de ervaring zonder enige onderbreking.

De creatie van Le poème électronique was echter niet zonder complicaties. Philips, het bedrijf achter de presentatie, had vanaf het begin een eigen visie op een spel van kleur, licht en geluid, die in strijd was met de artistieke plannen van Le Corbusier en Xenakis. Ondanks dat de ontwerpers tot een laat stadium in het project verwachtten dat hun ideeën werden gerealiseerd, werd uiteindelijk een alternatieve versie van de voorstelling gepresenteerd die niet volledig trouw was aan de oorspronkelijke concepten.

In het boek "Van harmonie naar chaos" wordt een gedetailleerde analyse van het oorspronkelijke scenario van Le Corbusier gepresenteerd, evenals een nieuwe reconstructie van Le poème électronique. Dit werk behandelt de structuur en ontstaansgeschiedenis van de voorstelling met aandacht voor de conceptuele uitgangspunten van de drie betrokken ontwerpers. Een belangrijk thema in deze analyse is Le Corbusiers idee van de "synthèse des arts", waarbij architectuur, beeldende kunst, film, gesproken woord en muziek samenkomen in een unieke artistieke ervaring.

Le poème électronique markeerde voor Varèse een cruciaal moment aan het eind van zijn carrière, waarin hij enkele van zijn utopieën over ruimtelijke muziek realiseerde. Voor Xenakis was deze voorstelling een experimentele springplank die hem hielp bij het ontwikkelen van muzikale concepten die hij in de komende decennia verder zou uitwerken.

Dit boek biedt ook inzichten van Jan de Heer, een architect die eerder publiceerde over de kleur in de architectuur van Le Corbusier, en Kees Tazelaar, een componist en auteur die zich richtte op de oorsprongen van elektronische muziek in Nederland. De verbinding tussen architectuur en muziek in Le poème électronique biedt een fascinerende kijk op de kruisbestuiving van verschillende kunstdisciplines in de 20e eeuw.