Alarmbellen in het Brein? - Paperback

Drie onderzoeken documenteren hoe sociale normen de individuele regelnaleving beïnvloeden. De bevindingen laten zien dat dit zowel terug te zien is in wat mensen zelf aangeven hoe belangrijk naleving voor hen is (in vragenlijsten) als in onbewuste cognitieve processen die plaatsvinden tijdens het naleven of overtreden van regels in een veeleisende besluitvormingstaak. Wanneer een sociale norm het belang van de regels relativeert, geven mensen zelf ook aan minder waarde te hechten aan regelnaleving. Dit verschilt van een situatie waarin regelnaleving wordt benadrukt en van een situatie waarin geen sociale norm bekend is. Interessant genoeg zorgt een norm die naleving relativeert er niet voor dat mensen meer belang hechten aan regelnaleving wanneer zo’n norm aanwezig is, noch dat de hersenactiviteit bij overtreding sterker reageert. Wel blijkt dat zo’n relatieve norm mensen vooral laat richten op de mentaliteit van complimenten en erkenning die ze ervaren wanneer ze in deze moeilijke situatie wél de regels volgen. Deze bevindingen benadrukken waarom toezichthouders alert moeten zijn op de invloed van sociale normen op individuele regelnaleving: normen vormen niet alleen een houding ten opzichte van naleving, maar beïnvloeden ook hoe mensen denken op momenten van nalevende dan wel overtredende handel.

Verder wordt duidelijk dat sociale normen ook de aandacht en intenties in besluitvormingsprocessen kunnen sturen. Juist in veeleisende taken kan de gewenste normvorming ertoe leiden dat individuen zich richten op positieve feedback en internaliseren van succesmomenten bij naleving, terwijl de druk van een relatieve norm juist naleving minder vanzelfsprekend maakt in andere situaties. Deze inzichten kunnen helpen bij het ontwerpen van toezicht- en beleidskaders die consistent en effectief zijn in het bevorderen van naleving, door rekening te houden met zowel expliciete als impliciete normatieve druk en de cognitieve verwerking daarvan.

Kenmerken

• Drie onderzoeken tonen invloed van sociale normen op regelnaleving
• Invloed zichtbaar in zelf-gerapporteerd belang van naleving
• Invloed merkt men ook in hersenactiviteit tijdens naleven of overtreden
• Relativeert norm verlaagt belang van regelnaleving
• Benadrukt norm verhoogt geen extra nalevingswaarde of alarmbellen
• Relatieve norm verschoont focus naar mentale schouderklopjes bij succes